Jakie są przyczyny niedosłuchu i jak przebiega proces diagnozy słuchu?

Najczęstsze przyczyny niedosłuchu to: przewlekłe infekcje ucha, ekspozycja na hałas, starzenie (presbyacusis), urazy, czynniki genetyczne, leki ototoksyczne oraz choroby metaboliczne. Diagnoza słuchu zwykle przebiega wieloetapowo: wywiad i otoskopia, następnie audiometria tonalna i słowna, tympanometria oraz – w razie potrzeby – badania obiektywne, jak ABR/BERA. Poniżej znajdziesz konkretne wskazówki, jak rozpoznać problem i jak wygląda profesjonalna ścieżka diagnostyczna krok po kroku.

Przeczytaj również: Artroza u osób starszych – wyzwania i skuteczne metody terapeutyczne

Typy niedosłuchu i ich mechanizmy

Niedosłuch przewodzeniowy wynika z problemów w uchu zewnętrznym lub środkowym. Często przyczyną bywa czop woskowinowy, zapalenie ucha środkowego, perforacja błony bębenkowej, otoskleroza czy – rzadziej – zmiany nowotworowe. Fala dźwiękowa nie jest wtedy skutecznie przewodzona do ucha wewnętrznego, a pacjent częściej lepiej rozumie mowę głośną niż cichą, narzeka na „zatkane” ucho.

Przeczytaj również: Jak przebiega adaptacja seniorów do życia w domu opieki?

Niedosłuch odbiorczy (ślimakowy/nerwowy) dotyczy uszkodzeń w ślimaku lub na drodze nerwu słuchowego. Do typowych winowajców należą: wiek (presbyacusis), przewlekły hałas, urazy akustyczne, infekcje wirusowe, niektóre leki (m.in. aminoglikozydy, cisplatyna, duże dawki salicylanów), choroby metaboliczne (np. cukrzyca), a także schorzenia demielinizacyjne. Objawy obejmują trudności w rozumieniu mowy, zwłaszcza w hałasie, i częste prośby o powtórzenie wypowiedzi.

Przeczytaj również: Jak mikroskopy w stomatologii wpływają na jakość świadczonych usług?

Niedosłuch wrodzony bywa efektem predyspozycji genetycznych lub czynników prenatalnych (np. infekcji w ciąży). Niedosłuch nabyty pojawia się po urodzeniu i rozwija się pod wpływem chorób, urazów, hałasu czy leków ototoksycznych. Dokładne różnicowanie pozwala dobrać skuteczne leczenie oraz rehabilitację.

Najważniejsze przyczyny niedosłuchu – co naprawdę szkodzi słuchowi?

Hałas i urazy akustyczne: przewlekła ekspozycja na głośne dźwięki prowadzi do mikrourazów kosteczek i degeneracji komórek rzęsatych w ślimaku. W praktyce oznacza to narastające problemy z rozumieniem mowy, szumy uszne i nadwrażliwość na dźwięki.

Infekcje i zapalenia: ostre i przewlekłe zapalenia ucha środkowego zwiększają ryzyko niedosłuchu przewodzeniowego. Nawracające infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci sprzyjają wysiękowemu zapaleniu ucha i przejściowym spadkom słuchu.

Leki ototoksyczne: niektóre antybiotyki, cytostatyki czy duże dawki salicylanów mogą uszkadzać narząd Cortiego lub nerw słuchowy. Decyzję o stosowaniu takich leków podejmuje lekarz, a pacjent powinien być monitorowany audiometrycznie.

Wiek: presbyacusis najczęściej zaczyna się od pogorszenia słyszenia wysokich częstotliwości, co skutkuje problemami z rozumieniem spółgłosek. Wczesne wykrycie umożliwia szybszą adaptację do aparatów słuchowych.

Czynniki mechaniczne i anatomiczne: woskowina, ciała obce w przewodzie słuchowym, urazy mechaniczne, perforacja błony bębenkowej oraz otoskleroza to częste przyczyny niedosłuchu przewodzeniowego.

Choroby metaboliczne i naczyniowe: cukrzyca, nadciśnienie, dyslipidemia i zaburzenia krzepnięcia mogą pogarszać ukrwienie ślimaka, przyspieszając spadek słuchu.

Objawy, które powinny skłonić do badania słuchu

Typowe sygnały alarmowe to: trudności w rozumieniu mowy (zwłaszcza w hałasie), częste proszenie o powtarzanie zdań, wrażenie „zatkanego ucha”, szumy uszne, nadwrażliwość na dźwięki, zawroty głowy, a także ustawianie telewizora coraz głośniej. U dzieci dochodzą: opóźniony rozwój mowy, częste infekcje ucha, bóle ucha, brak reakcji na wołanie, gorsze wyniki w szkole czy problem z koncentracją na lekcjach. Każdy z tych objawów uzasadnia pilną konsultację audiologiczną.

Proces diagnozy słuchu – od wywiadu do precyzyjnej klasyfikacji

1) Wywiad i otoskopia: specjalista pyta o okoliczności pojawienia się objawów, ekspozycję na hałas, przebyte choroby, leki, urazy i wywiad rodzinny. Otoskopia pozwala ocenić przewód słuchowy oraz błonę bębenkową i wychwycić m.in. czop woskowinowy, wysięk, perforację czy cechy zapalenia.

2) Audiometria tonalna: pacjent sygnalizuje słyszalność tonów o różnych częstotliwościach i natężeniach. Wynik (audiogram) określa próg słyszenia przewodnictwa powietrznego i kostnego, co pomaga odróżnić niedosłuch przewodzeniowy od odbiorczego oraz oszacować jego stopień.

3) Audiometria słowna: ocena rozpoznawania mowy przy różnych natężeniach dźwięku. Spadek rozumienia przy prawidłowych progach może sugerować uszkodzenie pozaślimakowe.

4) Tympanometria i audiometria impedancyjna: badania obiektywne oceniające ruchomość błony bębenkowej, ciśnienie w uchu środkowym i odruchy mięśnia strzemiączkowego. Ułatwiają rozpoznanie wysiękowego zapalenia ucha, dysfunkcji trąbki słuchowej czy otosklerozy.

5) Badania potencjałów wywołanych (ABR/BERA): rejestrują aktywność nerwu słuchowego i pnia mózgu w odpowiedzi na bodźce akustyczne. Są pomocne u niemowląt, w podejrzeniu uszkodzeń pozaślimakowych, w diagnostyce obiektywnej oraz gdy nie da się wykonać wiarygodnej audiometrii tonalnej.

6) Dodatkowe testy: uzupełniająco wykonuje się otoemisje akustyczne (OAE) do oceny funkcji komórek rzęsatych zewnętrznych, a także badania obrazowe (np. TK, MR) w przypadku podejrzeń struktur anatomicznych lub guzów.

Jak wygląda ścieżka od objawów do terapii – rozmowa z pacjentem

– Słabo rozumiem, co mówią inni, zwłaszcza w restauracji – skarży się pacjent.

– Sprawdzimy to krok po kroku: najpierw otoskopia, potem audiometria tonalna i słowna. Jeśli wyjdą cechy niedosłuchu odbiorczego, dołączymy tympanometrię, a w razie potrzeby ABR. To pozwoli nam stwierdzić, czy problem dotyczy ucha środkowego, czy wewnętrznego – odpowiada specjalista.

– A co dalej?

– W zależności od wyniku: woskowinę usuniemy, wysięk i stan zapalny wyleczymy, przy niedosłuchu odbiorczym rozważymy aparaty słuchowe, rehabilitację słuchu oraz profilaktykę hałasu. Klucz to szybkie działanie, zanim dojdzie do utrwalenia zmian.

Niedosłuch u dzieci – na co zwrócić uwagę w praktyce?

U najmłodszych niedosłuch często wiąże się z infekcjami ucha środkowego i przerostem migdałka gardłowego. Objawy bywają niejednoznaczne: dziecko podgłaśnia bajki, mówi niewyraźnie, nie reaguje na ciche wołanie, skarży się na ból ucha lub częste katary. Wczesna diagnostyka (OAE/ABR u niemowląt, audiometria zabawowa u starszych) zapobiega opóźnieniom w rozwoju mowy i trudnościom szkolnym. Regularne kontrole po epizodach zapaleń i po leczeniu są równie ważne jak samo leczenie.

Profilaktyka i wsparcie rehabilitacyjne

Ochrona słuchu to przede wszystkim unikanie nadmiernego hałasu, używanie ochronników słuchu w pracy i na koncertach, rozsądne korzystanie ze słuchawek (zasada 60/60: maks. 60% głośności przez 60 minut), leczenie infekcji ucha, kontrola chorób metabolicznych oraz ostrożność z lekami ototoksycznymi. W wielu przypadkach pomocne bywa dostosowanie środowiska akustycznego, trening słuchowy i współpraca zespołu: audiolog, protetyk słuchu, neurologopeda, rehabilitant.

Kiedy i gdzie szukać pomocy?

Jeśli zauważasz opisane objawy, nie zwlekaj z badaniem. Osobom z regionu świętokrzyskiego łatwo znaleźć wsparcie i aktualne rozwiązania rehabilitacyjne – sprawdź ofertę i możliwości terapii, gdy podejrzewasz niedosłuch w Kielcach. Wczesna diagnoza znacząco zwiększa skuteczność leczenia i pozwala zapobiegać dalszym ubytkom.

Najczęstsze pytania pacjentów – krótkie odpowiedzi

• Czy hałas zawsze powoduje trwały niedosłuch? Nie zawsze. Jednorazowy głośny impuls może dać przejściowe podwyższenie progów, ale nawracająca ekspozycja zwykle prowadzi do trwałych uszkodzeń.
• Czy woskowina może „odebrać” słuch? Może znacząco go osłabić przewodzeniowo. Usunięcie czopu często natychmiast poprawia słyszenie.
• Kiedy potrzebne jest ABR/BERA? Gdy nie da się wiarygodnie ocenić słuchu subiektywnie (niemowlęta, brak współpracy) lub gdy podejrzewa się uszkodzenia pozaślimakowe.
• Czy niedosłuch związany z wiekiem da się odwrócić? Zmiany są zwykle trwałe, ale aparaty słuchowe, trening słuchu i higiena słuchu znacząco poprawiają funkcjonowanie.

Kluczowe wnioski, które ułatwią podjęcie decyzji

• Przyczyny niedosłuchu są zróżnicowane – od wrodzonych po nabyte, przewodzeniowe i odbiorcze; każda wymaga innego podejścia.
• Diagnostyka jest wieloetapowa i obiektywna – audiometria tonalna i słowna, tympanometria, otoskopia, a w razie potrzeby ABR/BERA i OAE.
• Wczesne rozpoznanie decyduje o skuteczności leczenia – szybka reakcja pozwala wdrożyć terapię i spowolnić pogorszenie słuchu.